Sinds enkele jaren hebben verschillende onderzoeken en wetenschappelijke experimenten het populaire beeld van het gebruik van therapeutische cannabis, of medicinale cannabis, doen veranderen. Ze is bestemd voor strikt medisch gebruik, en slechts enkele landen in Europa staan ze op medisch voorschrift toe. In Frankrijk is in maart 2021 een experiment met medicinale cannabis gestart in meer dan 200 instellingen in het hele land, toegestaan door de toenmalige minister van Volksgezondheid, Olivier Véran. In 2026 wacht de algemene invoering ervan nog altijd op de uitvoeringsbesluiten (zie verderop).
Een heel korte geschiedenis van medicinale cannabis
Cannabis, ook hennep genoemd, wordt beschouwd als een van de eerste planten die de mens heeft gedomesticeerd, in het neolithicum in Azië. Daarna verspreidde de teelt van cannabis zich over de hele wereld, in het kielzog van migraties, oorlogen en handel. De geschiedenis van medicinale cannabis in de eigenlijke zin gaat duizenden jaren terug, en medische teksten uit het oude Egypte zouden haar al vermelden, een identificatie waarover historici nog discussiëren (Russo, Chemistry & Biodiversity, 2007). Cannabis maakte deel uit van de middelen uit die tijd, en ook de Chinezen en de Indiërs gebruikten haar in een medisch kader, door haar in traditionele bereidingen te verwerken. Halverwege de 20e eeuw kent de geschiedenis van hennep een ongekende ommekeer, met de criminalisering van cannabis in de Verenigde Staten en daarna in de rest van de wereld. In de Verenigde Staten is de federale wet op gereguleerde stoffen (Controlled Substances Act van 1970) nog altijd van kracht: het zijn de staten die de weg hebben gebaand, met Californië dat medicinale cannabis in 1996 toestond, en daarna Colorado en de staat Washington die in 2012 het gebruik door volwassenen legaliseerden, gevolgd door talrijke andere staten. Vandaag is medisch gebruik in veel landen op een gereguleerde manier geregeld, op voorschrift.
Medicinale cannabis in Frankrijk
Frankrijk begon in maart 2021 met het experiment met medicinale cannabis, eerst voor twee jaar, voor patiënten met ernstige ziekten die onvoldoende baat hadden bij de beschikbare behandelingen (bepaalde ernstige vormen van epilepsie, neuropathische pijn, multiple sclerose, symptomen in verband met kanker, palliatieve zorg). De geneesmiddelen namen de vorm aan van gedroogde bloemen om te verdampen en van oliën, onder toezicht van het Franse geneesmiddelenagentschap ANSM en van een tijdelijk wetenschappelijk comité. Het experiment werd verlengd, en sinds 27 maart 2024 worden geen nieuwe patiënten meer opgenomen. De Franse wet op de financiering van de sociale zekerheid voor 2024 (artikel 78) heeft een wettelijk kader geschapen voor geneesmiddelen op basis van cannabis, maar de uitvoeringsbesluiten waren in september 2026 nog altijd niet gepubliceerd: ongeveer 650 patiënten uit het experiment blijven hun behandeling krijgen, vergoed tot 31 december 2026 (schriftelijke vraag nr. 18176 in de Franse Nationale Assemblee, Journal officiel van 15 september 2026). Medicinale cannabis is alleen op medisch voorschrift verkrijgbaar.
Medicinale cannabis in de wereld
Verschillende Europese landen staan medicinale cannabis al op voorschrift toe, onder voorwaarden die van land tot land verschillen, zoals Portugal, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Luxemburg, Nederland, Duitsland, Griekenland, Litouwen en Cyprus. In de rest van de wereld vindt men voorlopers zoals Israël en Canada, gevolgd door vele andere landen, zoals de meeste staten van de Verenigde Staten, Mexico, verschillende landen in Zuid-Amerika en Australië. In Azië stond Thailand medicinale cannabis eind 2018 toe, en beperkte het, na een periode van liberalisering, in juni 2025 opnieuw tot uitsluitend medisch gebruik op voorschrift (Thaise regering, juni 2025).
Wat is therapeutische (medicinale) cannabis?
Medicinale cannabis wordt niet in de vorm van joints verstrekt. In het Franse experiment nam ze de vorm aan van oliën en gedroogde bloemen om te verdampen, voorgeschreven door opgeleide artsen. Het geplande kader berust op geneesmiddelen op basis van cannabis die door het ANSM zijn toegelaten; de beschikbaarheid ervan, en in welke vormen, hangt af van teksten die in september 2026 nog niet waren gepubliceerd.
Wat is THC?
THC, Δ9-tetrahydrocannabinol, is een stof uit de groep van de cannabinoïden die in grote hoeveelheden in cannabisbloemen voorkomt. THC heeft sterk psychoactieve effecten, die bepaalde biochemische en fysiologische processen in de hersenen verstoren. Die effecten kunnen de waarneming, de stemming en de gevoelens veranderen, maar ook de bewustzijnstoestand van de gebruiker wijzigen. Tetrahydrocannabinol bindt zich aan de CB1-receptoren van het lichaam. In Frankrijk is THC ingedeeld als verdovend middel: buiten de toegestane hennepproducten (hoogstens 0,3% THC) en de toegelaten geneesmiddelen zijn de productie, de verkoop en het gebruik ervan verboden.
Wat is CBD?
Cannabidiol, meestal CBD genoemd, is een cannabinoïde, net als zijn neef THC. Het wekt bij onderzoekers enorm veel belangstelling. Het is niet psychoactief en is niet ingedeeld als verdovend middel; de verkoop ervan is in Frankrijk toegestaan binnen de grenzen die de regelgeving vastlegt (hoogstens 0,3% THC, geen enkel levensmiddel met CBD). CBD is de cannabinoïde met de hoogste concentratie in industriële hennep en de op een na hoogste in „recreatieve” hennep. Sinds de ontdekking begin jaren veertig is CBD het onderwerp geweest van talrijke studies, een teken van de groeiende belangstelling van wetenschappers voor deze stof. Dit onderzoek, vaak preklinisch of uitgevoerd bij kleine groepen, verkent mogelijke effecten op angst, pijn of slaap; buiten een geneesmiddel op voorschrift voor bepaalde zeldzame vormen van epilepsie (Epidyolex) is uit de resultaten geen conclusie te trekken. CBD is geen geneesmiddel: vraag bij een gezondheidsprobleem of een lopende behandeling het advies van uw arts voordat u een CBD-product gebruikt.
